Belichaming van de ziel. Mooie woorden. Uitnodigende woorden ook. Wat zijn de bijbehorende daden? Wat moeten we er voor doen?
Nou, niets! We hoeven het alleen toe te staan, we hoeven alleen te stoppen met het tegen te houden. Dan gebeurt het vanzelf, het wil niets liever. We hoeven ons alleen te realiseren wie we zijn en wat we zijn.
Als we onze volledige identiteit omarmen en alle ervaring toestaan, dan vallen de methodes en oefeningen weg en komt de essentie naar boven. Dan blijft alleen de pure ervaring over, direct, intens en bovenal levend, aanwezig, hier.
In Intrinsic Movement erkennen we dat het lichaam deel is van onze identiteit, deel is van ons ‘ik’. Een deel met een eigen wijsheid en een eigen autonomie. We nodigen ons lichaam uit zijn wijsheid vorm te geven. Met verwondering en bewondering zien we dan dat hoofd, hart en buik gaan samenwerken, waardoor de ultieme ervaring zich kan ontvouwen, die van de ziel.
Belichaming van de ziel. Lichaam en ziel. De Westerse mens is sterk gericht op het intellectuele, op het verstandelijke. Ook als we ons spiritueel willen ontwikkelen, pakken we dat over het algemeen aan met ons verstand. Die stippelt de route uit, die bepaalt ‘het pad’. De laatste decennia herinneren steeds meer mensen zich dat het lichaam hierbij een rol speelt. We gaan Yoga beoefenen, of Taiji, Tantra, een van de vele vormen van lichaamswerk. De motivatie is vaak een variant op de eeuwenoude gedachte: een gezonde geest in een gezond lichaam. We zien het lichaam als de tempel die we goed willen verzorgen, om onze tempelschat, de ziel, optimaal te kunnen herbergen. Lichaam èn ziel. Twee aparte concepten die naast elkaar bestaan.
Identiteit
Nee, zegt Raymond van Mil, degene die Intrinsic Movement heeft ontwikkeld, lichaam is ziel [1]! Ook het lichaam hoort bij de ziel . De ziel is niet alleen een goddelijke vonk die per ongeluk in het aardse leven terecht is gekomen. De ziel is een spectrum van ervaringen, hij omvat goddelijke vonk èn bewustzijn èn hart èn lichaam èn intuïtie èn emoties èn gedachten. De ziel is als een gefacetteerde diamant, in perfecte symmetrie, compleet in zichzelf (Almaas, bv. pearl beyond price). Het is natuurlijk een boute bewering, lichaam is ziel. Shockerend zelfs: hoe kan die sterfelijke verzameling cellen deel zijn van onze onsterfelijke ziel? Omdat het lichaam meer, veel meer is dan een bijeenraapsel van organen en weefsels dat na gemiddeld 70 jaar uit elkaar valt. Met jouw lichaam heeft je ziel zich hier, in dit leven gemanifesteerd. Hij heeft jou als individu, als uniek individu, neergezet. Je ziel heeft aspecten van zijn individualiteit laten uitkristalliseren in je lichaam, je energiesysteem, je aura, je persoonlijkheid. Samen vormen ze de substantie van je ziel.
Maar helaas identificeren wij ons meestal met een klein stuk van onze ziel. Die identificatie is onderdeel van ons ontwikkelingsproces, zowel maatschappelijk als individueel. Vanaf Descartes ‘ik denk dus ik ben’ verbindt de Westerse mens zijn identiteit vooral met het hoofdcentrum, met bewustzijn, ruimte en mentaal inzicht. De New Age beweging van de laatste decennia legt de nadruk op ‘ik voel dus ik ben’ en identificeert zich meer met het hartcentrum, op zoek naar liefde en waarachtig contact. Het derde centrum, dat van de buik, is eigenlijk nog het meest ondergeschoven kindje. We zijn vaak vervreemd van onze buik, waar we onder andere onze oerinstincten situeren. Instincten die we niet kunnen controleren en dus liever helemaal niet meer toestaan. Toch biedt het buikcentrum ons de basis voor aanwezig zijn, voor autonomie en directe ervaring.
En die directheid is broodnodig. Na een eeuwenlange ontwikkeling waarbij mentaal inzicht en de bijbehorende ruimtelijke afstandelijkheid de belangrijkste plaats innam, zijn we de compleetheid van onze ziel grotendeels vergeten [2] en bemerken mensen vaak hoe moeilijk het is echt contact te maken als een basis van zijn en vertrouwen ontbreekt. De centra hebben elkaar nodig! De oplossing die Intrinsic Movement dan ook aandraagt is de volgende: accepteer de totaliteit van je ziel. Wijs niets meer af. Eigen je alle aspecten van je ‘zijn’ toe. Durf op alle niveaus jezelf te zijn. Pas dan valt alles op zijn plek, pas dan kan alles volledig ontspannen. In de totaliteit die je dan ervaart, bestaan er geen tegenstellingen meer, dan kunnen ervaringen naast elkaar bestaan.
Autonomie van het lichaam
Maar hoe doe je dat, op alle niveaus jezelf zijn? Of zorgvuldiger geformuleerd, hoe besef je dat? Ophouden met ervoor weglopen klinkt erg makkelijk, maar is het niet. Stoppen met het tegenhouden, lijkt te impliceren dat het vanzelf gaat, maar waarom is iedereen dan niet eeuwen geleden al gestopt. Kwestie van bewustzijn, roepen veel spirituele stromingen. Ja en nee. Het bewustzijn is belangrijk, zoals ook de gevoeligheid van het lichaam belangrijk is. Maar om de totaliteit van je ziel te kunnen accepteren, heb je ook een ander perspectief nodig. En het kost tijd en moeite om je je dat gezichtspunt eigen te maken, om je je er van te doordringen. Pas als je ieder aspect van je ziel zijn eigen identiteit en autonomie hebt teruggegeven, ervaar je jezelf als totaliteit.
Je ziel verlangt naar essentie, naar spirituele groei, naar rusten in zichzelf. Dit betekent dat alle aspecten van je ziel daar ook naar verlangen. Op het moment dat je al deze aspecten hun autonomie teruggeeft, geef je ze in feite de ruimte om dit verlangen te vervullen. Je erkent dat ze hun eigen beweging en dynamiek hebben en zo op eigen wijze je zielsproces tot uitdrukking brengen. Je spreekt het vertrouwen uit dat alles wat zich voordoet op het moment dat jij de controle uit handen geeft, voortkomt uit jouw intrinsieke drive naar zielsvervulling. Probleem is dat controle zo vanzelfsprekend is geworden, dat de meeste mensen niet meer weten hoe ze het uit handen kunnen geven. Ze zijn zich er vaak nauwelijks van bewust dat ze controle uitoefenen. Daarom is het lichaam hierbij een goede ingang. Als je je lichaam zijn autonomiteit teruggeeft, zet je de eerste stap in de verandering van je perspectief. Maar dat niet alleen, je geeft op dat moment je lichaam ook de mogelijkheid je verder te helpen.
Je lichaam is een buitengewoon verfijnd en zelfregulerend systeem, dat voortdurend in beweging is. Bindweefsel, spieren, organen, lichaamsvloeistoffen bevinden zich van nature in een dynamisch evenwicht, met ieder hun eigen ritme en hun eigen spanningsveld. In een dynamisch evenwicht ontstaan voortdurend kleine verstoringen die vrijgelaten tot een nieuw evenwicht leiden. Zien we het lichaam als uitdrukkingsvorm van de ziel, dan ontstaan die verstoringen met een doel, namelijk om ontwikkeling en groei mogelijk te maken. Vaak reageren we onbewust met angst op zo’n verstoring. Ze raken soms pijn aan, of ervaringen van gemis en leegte. Gevolg is dat we de inzet van een beweging langs een spanningslijn bevriezen. We houden hem tegen omdat we bang zijn dat we de gevolgen niet aankunnen. Zo ontstaat een blokkade.
Van de meeste blokkades zijn we ons niet eens bewust. Ons lichaam functioneert nog prima, zelfs al hebben de meeste van ons honderden, misschien wel duizenden pijnpuntjes ingekapseld. Sommige blokkades raken echter aan zeer essentiële zielezaken. Ze verstoren het evenwicht zodanig dat er problemen ontstaan. Dat is vervelend, maar het zijn aan de andere kant wel de spanningen waarvan we ons het eerst bewust zijn.
Unwinding
Bij Intrinsic Movement word je uitgenodigd om die spanningen tot je door te laten dringen en het proces erachter werkelijk te doorvoelen. Daarmee bedoelen we ‘aan den lijve’ te ondervinden hoe het krachtenspel verloopt, te ervaren hoe beweging en tegenkracht elkaar gevangen houden. Als je dit hebt gevoeld, kun je stap voor stap de tegenspanning gaan loslaten. Dit proces wordt ‘Unwinding’ genoemd. Je volgt hierbij de spanningslijnen die je hebt opgemerkt. Dan treedt vaak ‘implosie’ op: de ingezette beweging komt los en wordt afgemaakt. Hoewel dit soms een puur lichamelijke aangelegenheid is, waarbij plotseling een blokkade en bijbehorende lichamelijke klacht oplost, is het meestal een langer proces. Er spelen namelijk ook psychische factoren een rol. Want op het moment dat je de spanning volgt en laat vieren, komen dikwijls pijnpunten -verdriet, angst, woede- bloot te liggen. Waardoor je weer in paniek aan de teugels trekt. Of de zaak met je wil forceert. Dan is het belangrijk je jezelf te herinneren aan de autonomie van je lichaam. Je kunt het ‘unwindings’-proces aan zichzelf overlaten en erop vertrouwen dat het zelf de optimale stapgrootte en beste tijdspad zal kiezen.
Je kunt er ook op vertrouwen dat het resultaat uiteindelijk altijd meer doorstroming, meer ruimte en meer aanwezigheid zal zijn. Vaak merk je dat oud verdriet is opgelost, dat je anders en vrijer reageert op pijnlijke situaties die samenhangen met jouw levensvraagstukken. Wordt dit eenmaal ervaren, dan vindt de verschuiving van je perspectief bijna vanzelf plaats. Zodat iedere stap die je zet in het omarmen van de totaliteit van je identiteit, de volgende stap mogelijk maakt. Hoe meer autonomiteit je aan je zielsaspecten verleent, des te meer aandacht er vrij komt. Ontspannen aandacht, die waarneemt, toelaat, rust en is. Dat is iets anders dan concentratie waarin een aspect van sturen, doen en controleren zit.
Autonome ademhaling en basisvertrouwen
Het verschil tussen aandacht en concentratie wordt misschien duidelijker als we naar onze ademhaling kijken. Veel vormen van lichaamswerk bevatten oefeningen voor de ademhaling. Vaak zijn ze erop gericht de ademhaling te verdiepen. Door echter ‘geconcentreerd’ te oefenen om tot een verandering te komen, houd je in feite het idee in stand dat je niet kunt vertrouwen op het natuurlijke proces van je ervaring. Het is niet genoeg te zijn, je moet iets doen. Intrinsic Movement ontkent dit: vanuit niets doen, vanuit ‘aandachtig’ voelen kom je vanzelf tot een natuurlijke vorm van doen die absoluut geen moeite kost. Je doet in feite precies wat je wilt.
Pas je de zienswijze van Intrinsic Movement toe op je ademhaling, dan begin je met onderzoeken hoe je op dit moment ademhaalt. Veel mensen ontdekken dan een onbewuste controle. Deze is gebaseerd op de angst dat er geen adem meer zal zijn als je de controle los zou laten. Er is dus geen vertrouwen in een autonome ademhaling. Intrinsic Movement nodigt je via een meditatie uit deze angst los te laten. Dat vraagt veel geduld omdat dit idee aan de basis van je houding ten opzichte van het leven staat. Blijf je echter met aandacht naar je ademhaling kijken, dan zul je ontdekken dat er wel degelijk een ademhaling bestaat voorbij jouw controle en sturing. Naarmate je je meer durft over te geven aan deze autonome ademhaling, groeit je basisvertrouwen. Je gaat erop vertrouwen dat het leven zichzelf leeft, dat je niet meer hoeft te sturen. Je gaat in feite samenvallen met je leven en met je ziel. Zolang je je niet helemaal identificeert met je ziel, lijkt het vaak alsof je wordt geleefd door de diepere lagen ervan. Vertrouw je op de autonomiteit van alle aspecten van je zijn, dan ontdek je steeds meer dat je het proces bent, in plaats van dat je het beleeft. Je bent zelf wat beweegt en je volgt je eigen beweging. Je intrinsieke beweging.
[1] Hiermee wordt vooral de notie dat je alleen dat bent wat onveranderlijk is in twijfel getrokken, naast het altijd aanwezige bewustzijn is ook dat wat sterfelijk is en verandert een deel van je ziel. Dus de vaak bv. in Advaita Vedanta gebruikte onderzoeksmethode dat je alles waar je naar kunt kijken en wat verandert niet kunt zijn, heeft volgens Raymond enkel betrekking op de essentie van bewustzijn maar niet op jouw identiteit als ziel.
Een aanvulling hierop komt van Faisal, hij zegt dat essentiële identiteit de enige zijnskwaliteit is die vrij is om zich te kunnen ontwikkelen. Liefde is liefde, kracht is altijd kracht, maar je essentiële identiteit is individueel.
[2] Volgens het werk van Wilber is "the Integral Age" iets wat nog moet komen, en is het een vaak ten onrechte geromantiseerd beeld dat vroeger mensen harmonieus en totaal in contact met hun eigen natuur leefde. Het is waarschijnlijk wel zo dat mensen eeuwen terug beter contact hadden met hun buikcentrum, maar voor de totaliteit is de ontwikkeling van het hoofdcentrum nodig en is het dus nu pas op grote schaal mogelijk tot een integratie te komen. Zie zijn werk over spiral dynamics